Và rồi hôm nay, tôi đến dự triển lãm của Thầy với suy nghĩ: thầy mình thì mình phải ủng hộ, chớ nếu không thì cũng chẳng hơi sức đâu mà đi xem! Song khi tới xem và nghe những lời bình mới thấy rằng không phải như đã nghĩ.

Anh Chủ tịch Hội những người yêu tranh Phạm Lực là một người có khuyết tật đã nói nhờ xem tranh, yêu tranh thầy mà anh nhận thấy mình hòa nhập được vào với cuộc sống bình thường. Một nhà sưu tầm tranh người Úc đã ví thầy là Picasso Việt Nam. Rất nhiều người, già trẻ, gái trai tới xem tranh thầy vì muốn thưởng thức tranh chớ không vì là thầy tôi thì tôi tới (!).

Triển lãm hôm nay có nhiều tranh của thầy đã được AMK3 giới thiệu trong bài Thầy Lực triển lãm Tranh tại TP HCM tại blog K3. Nhưng tôi muốn bổ sung thêm khía cạnh mà tôi ấn tượng. Đó là những bức tranh thầy đã thực hiện vào những năm 1965 – 1968, thời gian ở trường Trỗi. Các bức tranh này được thầy vẽ trên nền từ các tấm bao tải mang đậm hình ảnh cuộc sống thời bấy giờ. Thầy nói đã vẽ rất nhiều, nhưng thời gian quá lâu, điều kiện bảo quản không tốt nên nay cũng không còn bao nhiêu. Các bức tranh này hồi đó thầy vẽ rồi đem cất đi vì “không phù hợp” với thời kỳ Chống Mỹ cứu nước (?). Còn bây giờ là tranh quý. Tôi thấy các bức tranh này đều treo giá 4.000 USD vậy mà sau 30 phút khai mạc đã thấy 3, 4 tấm có người mua!

Có lẽ hôm nay tôi mới phần nào hiểu được thầy và các bức tranh của thầy. Chúng ta có người thầy quá hay! Như a. JM nói: Chúng ta tự hào vì có người thầy như thầy và thầy cũng có quyền tự hào có những học trò như chúng ta.

Nhớ về một người thầy
mà tôi luôn ngưỡng mộ và kính trọng!

Năm 1965, lần đầu tiên, chúng tôi được học vẽ bởi một ông thầy Họa hẳn hoi. Khác với tưởng tượng của tôi khi chưa gặp, bề ngoài của thầy có tướng dữ dữ giống Từ Hải: “râu hùm, hàm én, mày ngài”! Nhưng thực ra thầy lại cực hiền. Những điều chúng tôi học được ở thầy không chỉ là những đường cong, nét thẳng, cách bố cục, những mảng mầu ấn tượng mà còn là những kiến thức Hội họa của thời kì Phục Hưng ở châu Âu, hay những xuất xứ của những trường phái lập thể, trừu tượng… Rồi cách vẽ bức tranh sao cho có hồn.

Thầy Phạm Lực trước ngày xa Phong Khẩu về nước, hè 1968

Có một điều nữa không phải ai cũng biết, tôi còn được thầy Lực dạy riêng cho một… bài hát (không biết có phải là sáng tác của thầy hay không). Cho đến bây giờ, tôi vẫn nhớ, vẫn hát và có thể ghi lại cho các bạn bài “Chú Tây” của thầy.

Hơn 35 năm xa thầy, xa mái trường thân yêu, dù khi còn phục vụ trong quân đội hay lúc đã chuyển ngành, tôi vẫn phát huy được cái vốn “hoa tay của dân Trỗi” quý giá mà thầy đã truyền cho như một nghề tay trái. Tài năng cũng rất đắc dụng trong công tác tuyên truyền, các cuộc thi báo tường của đơn vị, thậm chí còn được mời đi trang trí đám cưới cho anh chị em cơ quan.

Được sống gần gũi một thời gian và được sự chỉ bảo ân cần của thầy Lực, tôi tưởng đã hiểu hết các tài năng của thầy. Thế mà có lần khi xem một bộ phim truyện truyền hình chiều chủ nhật, tôi thấy thầy trong vai một họa sĩ. Tôi bàng hoàng thét lên như con trẻ: “Ôi trời, thầy Lực!”. Hóa ra, thầy còn là một tài tử Cinéma!

H.A

Tôi cũng muốn gởi tới các ae câu chuyện về 1 họa sĩ được copy từ báo Thanh niên. Chắc có nhiều bạn đã đọc rồi, nhưng có lẽ còn 1 số chưa đọc về người họa sĩ quen biết này của chúng ta.

Phạm Lực sinh năm 1943 tại TP Huế, quê cha. Mẹ anh là bà Nguyễn Thị Chương, người Hà Tĩnh, và là chắt ruột của đại thi hào Nguyễn Du. Bà theo chồng vào Huế, nơi ông đang giữ một chức quan của Nam triều. Cách mạng tháng 8.1945 nổ ra, cha của Phạm Lực khuyên vợ đưa 3 đứa con (Phạm Lực lúc đó mới 2 tuổi) trở về Hà Tĩnh sống nhờ bên ngoại, nghe ngóng tình hình thời cuộc xem thế nào... Ai ngờ lần chia ly đó là mãi mãi, đôi vợ chồng kẻ Nam - người Bắc.

Thày Lực và Quách Hoàn Kiếm K8

Trong khi người cha ở lại Huế "xênh xang áo mão cân đai" thì vợ con ông ở quê ngoại lại phải sống trong tủi nhục oan nghiệt, bị những người xung quanh dè bỉu, xa lánh vì có cha, có chồng làm "Việt gian". Bà mẹ của Phạm Lực một nách 3 đứa con, đã phải nhẫn nhục chịu đựng trăm cay nghìn đắng cố gắng chống chọi với đói khổ và điều tiếng thị phi chỉ để những đứa con của mình tồn tại. Nhẫn nại, hy sinh đến thế nhưng vẫn không giữ được đứa con thứ hai trong đói lạnh, suy kiệt... Riêng Phạm Lực đã cố gắng vượt thoát cái "số phận định mệnh" ấy bằng những nỗ lực kiên cường. Mê vẽ từ lúc còn rất nhỏ, vật gì cũng có thể trở thành bút vẽ: cành cây, cục than, miếng gạch vụn, mẩu sắn mì phơi khô... và vẽ lên bất cứ ở đâu. Hàng xóm xung quanh đã bao phen "mắng vốn" bà mẹ của Lực vì cậu con chuyên vẽ bậy lên tường nhà của họ. May mắn làm sao, sau đó Phạm Lực phát hiện ra nguyên một bãi cát bao la dọc bờ sông La, mặc sức cho cậu tung hoành sức vẽ!

Đam mê lớn nhất của Phạm Lực là được vẽ nhưng cái "phốt" lý lịch hầu như đã đóng sập những cánh cửa dẫn vào trường vẽ. Vậy mà bằng những phấn đấu không mệt mỏi, cuối cùng Phạm Lực cũng đã được vào học trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (niên khóa 1960-1965). Vừa ra trường, Phạm Lực trở thành bộ đội chiến đấu ở Hàm Rồng (Thanh Hóa), tuyến lửa Vĩnh Linh... rồi các chiến trường Tây Nguyên, Nam Lào, Tây Nam Bộ... 35 năm trong quân ngũ, tay súng tay cọ - Phạm Lực đã trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, thiếu tá kiêm họa sĩ của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đủ biết rằng anh đã chiến đấu, lao động nghệ thuật như thế nào mới tạo được sự tin tưởng tuyệt đối của thượng cấp (trong thời gian này anh đã đoạt được nhiều giải thưởng về nghệ thuật và văn học của Bộ Quốc phòng). Năm 1977 anh tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam.

Ai cũng phải công nhận sức vẽ của Phạm Lực thật là... kinh khủng! Một mình anh vẽ bằng 5 người khác. Anh căng toan lên khoảng một chục giá vẽ rồi mới bắt đầu vẽ, đang vẽ mà... bí thì nhảy sang khung toan khác. Cứ thế mà vẽ liên tục, đầy ngẫu hứng mà không hề qua giai đoạn vẽ phác thảo. Cởi áo lính vào năm 1993, Phạm Lực về Hà Nội mở xưởng vẽ. Gọi là "xưởng" cho... oai, thật ra đó chỉ là một căn phòng xập xệ, chật hẹp.

Thày Lực đang vẽ tại nhà

Tuy thế, tranh của Phạm Lực lại có sức hấp dẫn lạ kỳ, nhiều người sành chơi tranh năng lui tới nơi này và giới thiệu với nhiều người khác, kể cả người nước ngoài. Bà Francois Flane (người Pháp) lúc đó là Trưởng đại diện UNICEF (Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc) tại Hà Nội cũng rất hay đến xem Phạm Lực vẽ và mỗi khi ra về bà ấy lại "mua" vài bức tranh mang đi mà không hề... trả tiền. Phạm Lực cũng ngại đòi tiền vì... không biết nói tiếng Pháp ! Sau 3 năm như thế, một hôm bà Francoi đến với một người phiên dịch và nói: "Đi! Tao trả tiền tranh cho mày!". Phạm Lực lúng ta, lúng túng leo lên xe taxi. Đến một căn biệt thự ở làng hoa Nghi Tàm bà ấy nói: "Tao trả nợ bằng... căn nhà này đó !", rồi trao chìa khóa cho Phạm Lực. Ít lâu sau bà ấy lại nói: "Mày có nhà rồi, cho tao... ở nhờ với!". Phạm Lực chỉ còn biết... gãi đầu, cười cười dắt bà ấy đi "đăng ký" !

Nhờ bà vợ người Pháp này mà ở Paris (Pháp) có hẳn một Gallery Tranh Phạm Lực rồi tranh Phạm Lực lan tỏa sang các nước châu Âu. Riêng ở trong nước, lần đầu tiên một họa sĩ Việt Nam đương đại có hẳn một CLB Sưu tập tranh Phạm Lực với khoảng 60 thành viên cực kỳ mê tranh Phạm Lực do ông Nguyễn Sĩ Dũng (Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội) làm chủ tịch. CLB này sẵn sàng hỗ trợ về tài chính hoặc các yêu cầu khác của họa sĩ chỉ để họa sĩ yên tâm sáng tác và để tranh Phạm Lực được giữ lại ở Việt Nam vì "rất sợ con cháu muốn xem tranh Phạm Lực lại phải ra nước ngoài mới xem được" (lời ông Nguyễn Sĩ Dũng trong buổi họp báo).

Hà Đình Nguyên (báo Thanh Niên)