è năm 1969, vì một hoàn cảnh đặc biệt, mẹ tôi ốm nặng phải điều trị ở Trung Quốc mà sáu chị em tôi được tổ chức cho sang Bắc Kinh thăm mẹ. Cuối tháng 8, hết kì nghỉ hè, các bạn đều đã tập trung lên trường. Vì trở về nước hơi muộn nên chúng tôi còn được ở Hà Nội rốn thêm dăm ngày. Cuối tháng 8, dân chúng ở thủ đô phong phanh nghe tin Bác ốm nặng. Cả nước bao trùm không khí lo âu. Sinh nhật thứ 79 của Bác vừa mới cách nay mấy tháng, lẽ nào… Ai cũng cầu mong cho Bác chóng qua khỏi. Có hôm, rủ nhau đạp xe qua đường Hùng Vương, ngó vào Phủ Chủ tịch, anh em tôi hy vọng sẽ thu lượm được thông tin gì. Nhưng trong vườn tịnh không một bóng người. Chạy đến nhà Vũ Quang, Vũ Vinh (con chú Vũ Kỳ, thư kí cho Bác) để moi tin, thì hai đứa đã lên trường. Tạt qua Văn phòng Trung ương hỏi dò thì các chú chỉ nói Bác đang ốm. Những ngày ấy thật u ám, ngột ngạt. Trời như sắp có giông!

Chiều mùng 3 tháng 9, cảm thấy có điều gì khác thường, chị tôi gọi điện lên Văn phòng thì biết Bác đã mất, trưa nay¹. Cả nhà khóc ầm lên. Một cú sốc quá lớn, cho dù đã được chuẩn bị tư tưởng từ trước. Tôi chạy ngay ra cổng, gặp bất kì ai cũng báo: “Bác mất rồi!”. Rồi tin buồn được báo từ nhà này sang nhà khác. Không ai tin, cho dù đó là sự thật! Cáo phó, kế hoạch quốc tang được thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng. Từ ngày mùng 3, trời đổ mưa, nhưng ở các góc phố, nơi có đặt loa phóng thanh, thì đông nghịt người, ai cũng nước mắt ngắn nước mắt dài. Họ khóc đón nhận tin buồn dưới trời mưa tầm tã. Đúng là “đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa”. Mất mát lớn quá!

Chúng tôi bàn nhau phải tìm cách đi viếng Bác, nhưng chẳng biết dựa vào cơ quan nào, vì bố đã mất, mẹ thì đang ở xa. Anh em thống nhất cứ liên lạc thường xuyên với Văn phòng Trung ương, hy vọng sẽ được các chú bố trí cho đi viếng vì gia đình thuộc diện quản lí của Văn phòng.

Ngày mùng 5, từ sáng sớm, khi tôi đạp xe lên Nguyễn Cảnh Chân đã thấy hàng vạn cán bộ, nhân dân, đứng dưới mưa, xếp hàng suốt từ Cửa Nam lên đến tận đường Hoàng Diệu, Hoàng Văn Thụ. Các ngả từ Nguyễn Thái Học, Quán Thánh, Phan Đình Phùng… có hàng nghìn đoàn xếp hàng, hướng về Quảng trường Ba Đình.

Các gia đình cán bộ do Trung ương quản lí được bố trí chờ ở hội trường số 6 Nguyễn Cảnh Chân. Gần trưa, đoàn được lệnh xếp thành hàng, đi qua câu lạc bộ Ba Đình để sang Nhà Quốc hội. Tại đây, gặp hàng trăm đoàn của nhân dân các tỉnh, thành, cùng xếp hàng vào viếng. Các em thiếu nhi, đeo khăn quàng đỏ, người đẫm nước mưa, có mặt từ sớm. Các cụ ông, cụ bà ở các tỉnh, trong trang phục truyền thống mặc áo the, đội khăn xếp, chít khăn mỏ quạ, tay cầm theo những thẻ hương và những bó huệ lớn. Vì công tác an ninh, các đồng chí công an yêu cầu các cụ khi vào viếng không mang theo hương, hoa. Cụ nào cũng ngậm ngùi: “Các chú nói thì chúng tôi nghe. Nhưng dù sao, đây cũng là tấm lòng của dân quê chúng tôi với Bác.” Mắt ai cũng đỏ hoe, trên ngực đều cài băng quốc tang có dải đen trên nền đỏ. Mưa vẫn như trút nước.

Để không kéo dài thời gian, các đoàn nhân dân được bố trí đi theo cửa ngách vào bên trong hội trường. Mỗi khi có đoàn khách quốc tế, bạn bè năm châu vào viếng thì dòng người tạm dừng lại. Giữa hội trường là hàng nghìn vòng hoa tươi của các đoàn đến viếng. Hương khói nghi ngút. Điệu nhạc “Chiêu hồn tử sĩ”, “Lãnh tụ ca” được cử trầm hùng. Quanh linh cữu Người, bốn sĩ quan cấp tướng đứng túc trực. Nằm trong hòm kính, Bác vẫn mặc bộ ka-ki ngày nào, hai tay đan vào nhau đặt trước bụng. Trông Bác như một ông tiên, râu tóc bạc phơ, hai mắt khẽ nhắm như đang ngon giấc. Khi nhìn thấy Người, không ai có thể cầm được nước mắt. Những tiếng nấc nghẹn lòng. Đâu đó có tiếng nhắc: “Đừng khóc nhiều để còn được nhìn thấy Bác!”. Đoàn người như muốn dừng lại trước linh cữu Bác. Chúng tôi cố nén lòng mình, lặng lẽ đi vòng quanh thi hài Người và cố gắng thu lại hình ảnh cuối cùng của Bác. Trông Bác thật nhân đức, hiền từ. Dòng người cứ lặng lẽ đi qua. Ra khỏi Hội trường Ba Đình mà lòng đau đớn, ngẩn ngơ. Không hiểu bao giờ Việt Nam ta mới có được người thứ hai như Bác?

Cũng vì may mắn mà anh em tôi có được vinh dự hơn các bạn lính Trỗi, đến vĩnh biệt Bác ngày Người đi xa. Như anh em Trỗi, chúng tôi nguyện cố gắng sống thật tốt theo gương Bác. Đến giờ này, có thể nói, lính Trỗi đã làm đúng như những gì đã hứa!

T.T.C

rong hai cuộc kháng chiến, riêng huyện Châu Thành (tỉnh Long An) có hơn 3.000 liệt sĩ với 82 bà mẹ Việt Nam Anh hùng nhưng chúng ta mới xây dựng được trên 600 ngôi nhà tình nghĩa. Nhìn con số trên đã thấy những cố gắng của chúng ta là chưa đủ. Thông qua Hội đồng hương của các cán bộ quê ở Long An, đang sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh, mà cựu chiến binh Trần Thành Công ² biết được một cựu chiến binh ở xã Long Trì, huyện Châu Thành có một số phận nghiệt ngã và cuộc sống cơ cực cần được giúp đỡ. Trong dịp kỷ niệm 28 năm, Ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, anh đã quyết định dùng số tiền tiết kiệm 18 triệu đồng, thay mặt cha mẹ, đóng góp xây dựng ngôi nhà tình nghĩa cho đồng đội. Chủ nhật cuối tháng 4 năm nay, anh Trần Kháng Chiến cùng Kiến Quốc, Phan Nam và Trần Thành Công theo đoàn về Long An.

Người được giúp là ông Nguyễn Hoàng Oanh ở ấp Long Hưng. Sinh năm 1929, trong kháng chiến chống Pháp, Năm Oanh vào bộ đội, đến 1954 thì tập kết ra Bắc. Ở ngoài Bắc, ông tiếp tục phục vụ trong trung đoàn 263 phòng không, thuộc sư đoàn 361. Những năm tháng chiến tranh phá hoại, ông đã từng chiến đấu bảo vệ cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa) rồi vinh dự tham gia vào Chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” cuối năm 1972, sau đó cùng sư đoàn phòng không 367 tiếp tục hành quân vào Nam… Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, khoác ba-lô trở về xã trong sự ngơ ngác vì cả xã đã thành bình địa, cha mẹ đều đã chết. Ra quân với quân hàm trung uý, ông được bà con chòm xóm đùm bọc rồi xây dựng gia đình và có được hai người con. Nhưng số phận nghiệt ngã không buông tha ông, do chất độc màu da cam mà đứa con thứ hai bị tật nguyền rồi đau đớn theo mẹ ra đi. Còn lại hai cha con, sống cảnh màn trời chiếu đất. Ở địa phương, Năm Oanh là niềm kiêu hãnh của bà con vì là người đã từng tham gia đánh B52, nhưng cuộc sống của anh thì khổ đến mức quanh năm không biết đến vị ngọt của đường. Có một lần, hai cha con lên xã, ra cửa hàng bách hóa mua được kí đường nhưng khi về đến nhà thì gói đường cũng chỉ còn lại những hạt cuối cùng... Nỗi đau của những cán bộ địa phương còn lớn hơn khi nghe những kẻ đã từng khoác áo lính ngụy mỉa mai: “Số phận người có công với cộng sản là thế đấy!”. Nhà nước còn nhiều việc phải làm và ngay một lúc chưa thể giải quyết hết mọi khó khăn, nhưng thời gian cứ trôi qua và cuộc sống vẫn là những gì rất cụ thể…

… Ngôi nhà xinh xắn, thơm mùi vôi mới, rộng 50m2, có phòng khách và phòng ngủ thật khang trang. Ngay cửa vào có gắn tấm biển: “Gia đình ông bà Trần Tử Bình kính tặng”. Anh Kháng Chiến, con trai trưởng thay mặt gia đình, phát biểu khi trao quyết định giao nhà tình nghĩa cho ông Năm Oanh:

- Chúng tôi thật vinh dự được thay mặt cha mẹ cùng Hội đồng hương Long An, chính quyền địa phương và bà con cô bác xây dựng và bàn giao cho cựu chiến binh Năm Oanh ngôi nhà tình nghĩa. Cha chúng tôi có nhiều gắn bó với mảnh đất Nam bộ từ năm 1927. Sinh thời, ông có nguyện vọng đến ngày thống nhất sẽ về Nam sinh sống. Tiếc rằng, ông đã sớm ra đi. Kế tục ý nguyện của ông, anh em chúng tôi đã tham gia chiến đấu chống Mỹ, cứu nước và nay tiếp tục làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt, tôi và em Trần Thành Công đều là lính tên lửa, cùng quân chủng với đồng chí Năm Oanh, nên việc làm này thực sự có ý nghĩa trong việc giúp đỡ đồng chí đồng đội, đền đáp phần nào sự hy sinh của đồng chí cho quê hương đất nước…

Tiếp sau đó, đại biểu chính quyền, phụ nữ và Hội đồng hương mang những phần quà tình nghĩa và một sổ tiết kiệm 1 triệu đồng tặng cho ông Năm Oanh. Cảm động hơn, anh Ba Tìm đã chuyển 500 ngàn, trích từ tháng lương đầu tiên của con trai, gửi tặng gia đình. Cựu chiến binh Năm Oanh đã nghẹn ngào nói: “Đã gần 75 tuổi mà cuộc sống quá khó khăn, chỉ nhờ có cách mạng, nhờ có tình đồng đội, đồng hương mà hoàn cảnh gia đình tôi đã có sự thay đổi. Không biết nói gì hơn, tôi xin cảm ơn tất cả!”

V.Q

“Đào tạo toàn diện” là chủ trương của Quân đội đối với lớp học sinh Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi. Những ngày đầu mới thành lập, do còn thiếu thốn về vật chất, nên nhà trường chưa có xưởng cơ khí cho học sinh thực tập. Đến khi sang Quế Lâm, nhất là lúc chuyển về Phong Khẩu, trường ta có một xưởng cơ khí nhỏ khá đầy đủ, do chú Tần và chú A phụ trách. Trong xưởng có những bàn cơ khí nguội gắn ê-tô, có máy tiện, máy phay, có cả lò rèn…
Chúng tôi nhớ buổi học đầu tiên, chú Tần giới thiệu về tổ chức xưởng, về các bộ môn và kim loại học, (nhưng chú cứ nói nhịu chữ “xưởng” thành “xiểng”, làm mấy đứa nghe chưa quen cứ cười hoài). Sau đó, chúng tôi được học môn Cơ khí nguội. Chú dạy cẩn thận từ cách cầm búa, đến cách cầm đục, rồi cách đục phôi sắt ra sao cho gọn, cho đẹp. Đến khi thực hành mới thấy “chối”, cầm búa và đục lên cứ lóng nga lóng ngóng, không tài nào đục phẳng được miếng phôi và thường xuyên nện búa “nhầm“ vào tay. Tuy vậy, các chú luôn nhắc chúng tôi : để có một nghề, nhất là nghề nguội, không thể học trong ngày một ngày hai, phải kiên trì “có công mài sắt, có ngày nên kim”.
Sau một thời gian, khi tay búa, tay đục của anh em khá lên, chúng tôi được chuyển sang thực tập dũa kim loại. Dũa mặt phẳng mới khó làm sao, cả buổi sáng hì hà hì hục mà không làm sao dũa phẳng được một miếng sắt chỉ to bằng ngón tay cái. Cứ đưa vật chuẩn vào rà là thấy không phẳng. Thế mới biết làm thợ đâu có dễ!
Các chú dạy chúng tôi cả cắt, gò, hàn. Từ vật định gò, phải triển khai vẽ lên tôn và cắt, sau khi đã tính toán cộng thêm hao hụt. Sau đó gò và ghép mí tôn. Tưởng là môn học dễ, nhưng khi gò xong, ghép lại mới thấy mí tôn không khít, không có cách nào sửa lại được. Những sản phẩm đầu tiên của chúng tôi là xô tôn đựng nước tưới rau. Rồi chúng tôi được học rèn, học từ cách mồi lửa cho bễ, giữ lửa và nung phôi sắt nóng đỏ, quai búa cho phôi theo hình mong muốn… Và chúng tôi đã làm được những chiếc búa đinh đầu tiên.
Còn một môn học mà đứa nào cũng phải qua là sử dụng máy phát điện cỡ nhỏ. Nói vậy chứ đây cũng là môn học khó. Mọi người phải lo cho máy phát từ việc đổ xăng hoặc dầu, việc giật nổ, điều chỉnh khí, điều chỉnh ga, duy trì tốc độ vòng quay của máy, chỉnh tần số máy phát đạt 50 Hz, tính phụ tải và hoà mạng… Giật nổ phải dứt khoát, còn chỉnh ga lại phải rất đều tay… mới học sao mà lóng ngóng thế, giật mãi máy không thèm nổ, lúc chỉnh ga thì máy cứ giật cục.
Sau này, khi về Hưng Hóa, vì không có điện mạng nên đêm nào cũng phải chạy máy phát. Có mấy bạn lười học đêm đã “đánh pan” bằng cách đặt một đồng xu vào đui đèn, rồi nhét bóng vào như cũ. Khi chạy máy, cứ mỗi lần các chú hòa mạng là bị đoản mạch, điện lóe lên rồi phụt tắt. Thế là trực ban cùng cờ đỏ lại phải cùng các chú khoanh vùng, tách từng lớp, từng phòng để tìm ra chỗ bị “pan”. Đúng là “nhất quỷ, nhì ba” và thứ ba là lính Trỗi (!).
Chúng tôi hồi đó cứ nghêu ngao đọc mấy câu vè về các chú phụ trách máy nổ:

Nhấp nháy chú Khay
Tắt ngay chú Tần
Dần dần chú A
La cà thầy Tiến
Liến phiến anh Cư…,

vì mỗi chú có một cách làm khác nhau khi tắt máy, ngắt điện và sau đó toàn trường chìm vào màn đêm. Chả hiểu đến bây giờ các chú có còn nhớ những chuyện ấy?